ਲਾਹੌਰ, 11 ਦਸੰਬਰ (Newdateline desk): ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (LUMS) ਦੇ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵੀਕਐਂਡ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕੋਰਸ, ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਚਾਰ-ਕਰੈਡਿਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ।
‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੁਤਾਬਕ , ਗੁਰਮਾਨੀ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਅਲੀ ਉਸਮਾਨ ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਰ ਘੱਟ-ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ archives ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਡਾ. ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਜੇ.ਸੀ.ਆਰ. ਵੂਲਨਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਤਾੜ-ਪੱਤਰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਕੈਟਾਲਾਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਾਬਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ।”
LUMS ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਕਾਸਮੀ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ 10-15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਧਾਰਤ ‘ਗੀਤਾ’ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਂਭਾਰਤ’ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੀਕਐਂਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ—ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕਾਂ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2027 ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਕੋਰਸ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।”
ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸ਼ਾਹਿਦ ਰਸ਼ੀਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ “ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
